Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam: Toàn bộ thông tin chi tiết về quy hoạch và tiến độ

Đoạn miền Bắc từ ga Ngọc Hồi đi qua Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa và kết thúc tại Nghệ An – Hà Tĩnh. Riêng đoạn qua Hà Nội, tuyến cơ bản đi theo hành lang quy hoạch hiện có. Đến cuối huyện Phú Xuyên, tuyến tách sang hướng Đông để tránh khu công nghiệp Đồng Văn, sau đó vượt Quốc lộ 1 đi về phía Đông đường bộ cao tốc.

Đoạn miền Trung là đoạn có địa hình phức tạp nhất, tuyến phải vượt qua các dãy núi và đèo lớn như đèo Ngang (Hà Tĩnh – Quảng Bình), đèo Hải Vân (Huế – Đà Nẵng) và đèo Cả (Phú Yên – Khánh Hòa). Tuyến đi qua Quảng Bình, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và kết thúc đoạn này tại Khánh Hòa.

Đoạn miền Nam từ Ninh Thuận qua Bình Thuận, Đồng Nai và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM). Đến địa phận huyện Cẩm Mỹ (Đồng Nai), tuyến rẽ vào đường trục trung tâm sân bay quốc tế Long Thành, bố trí thêm nhánh kết nối với ga hàng hóa Trảng Bom trước khi về điểm cuối.

Vị trí các nhà ga

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có tổng cộng 28 ga, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa. Các ga hành khách được đặt ở ngoại ô thay vì đi xuyên trung tâm thành phố, nhằm tạo dư địa phát triển đô thị theo mô hình TOD và giảm thiểu ảnh hưởng đến khu dân cư hiện hữu.

23 ga hành khách theo thứ tự từ Bắc xuống Nam:

• Ga Ngọc Hồi (Hà Nội), ga Phủ Lý (Hà Nam), ga Nam Định, ga Ninh Bình
• Ga Thanh Hóa, ga Vinh (Nghệ An)
• Ga Hà Tĩnh, ga Vũng Áng (Hà Tĩnh)
• Ga Đồng Hới (Quảng Bình)
• Ga Đông Hà, ga Hải Lăng (Quảng Trị)
• Ga Huế (xã Phú Mỹ, huyện Phú Vang)
• Ga Hòa Vang (xã Hòa Sơn, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng)
• Ga Tam Kỳ (Quảng Nam), ga Quảng Ngãi
• Ga Bồng Sơn, ga Diêu Trì (Bình Định)
• Ga Tuy Hòa (xã Hòa Thành, thị xã Đông Hòa, Phú Yên)
• Ga Diên Khánh (xã Diên Thạnh, huyện Diên Khánh, Khánh Hòa)
• Ga Tháp Chàm (phường Phước Mỹ, TP. Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Thuận)
• Ga Phan Rí (xã Phan Hòa, huyện Bắc Bình), ga Mương Mán (xã Mương Mán, huyện Hàm Thuận Nam, Bình Thuận)
• Ga Long Thành (trong sân bay quốc tế Long Thành, Đồng Nai)
• Ga Thủ Thiêm (TP.HCM)

5 ga hàng hóa được đặt tại các đầu mối logistics và khu kinh tế lớn: Ngọc Hồi (Hà Nội), Vũng Áng (Hà Tĩnh, gắn với khu kinh tế Vũng Áng), Chu Lai (Quảng Nam, gắn với khu kinh tế Chu Lai), Vân Phong (Ninh Hòa, Khánh Hòa, gắn với khu kinh tế Vân Phong) và Trảng Bom (Đồng Nai).

Tiến độ thực hiện

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư tháng 11/2024, áp dụng 19 cơ chế chính sách đặc thù để đẩy nhanh triển khai. Đây là lần đầu tiên Việt Nam triển khai dự án đường sắt ở quy mô này nên các bước chuẩn bị được thực hiện song song, không tuần tự.

• Tháng 8/2025: Khởi công đồng loạt các khu tái định cư tại 20 tỉnh thành có tuyến đi qua
• Năm 2025 – 6: Hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi, lựa chọn nhà thầu, ký kết hợp đồng
• Tháng 12/2026: Khởi công xây dựng
• 2026 – 2035: Thi công xây dựng, mua sắm và lắp đặt thiết bị
• 2035: Cơ bản hoàn thành toàn tuyến, đưa vào khai thác vận hành

Tổng vốn đầu tư và chủ đầu tư

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam là dự án quan trọng quốc gia, Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư và Thủ tướng quyết định đầu tư dự án. Toàn bộ vốn đến từ ngân sách nhà nước, không theo hình thức PPP hay BOO như các tuyến tư nhân đang triển khai.

• Cơ quan chủ quản: Bộ Xây dựng
• Tổng mức đầu tư sơ bộ: 1,7 triệu tỷ đồng (~67,34 tỷ USD)
• Nguồn vốn: Ngân sách nhà nước
• Tiêu chuẩn kỹ thuật: Đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 350km/h, tải trọng trục 22,5 tấn

Tác động và ý nghĩa

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam tác động ở tầm quốc gia, vượt ra ngoài phạm vi kết nối của bất kỳ tuyến đường sắt nào đã hoặc đang triển khai tại Việt Nam.

Tái cấu trúc không gian kinh tế: Tuyến đi qua 19 đô thị có quy mô dân số từ 500.000 người trở lên, trong đó có 2 đô thị đặc biệt và 17 đô thị loại I. Khi vận hành, hành trình Hà Nội – TP.HCM được rút ngắn từ hơn 30 tiếng xuống còn khoảng 5 tiếng, biến các trung tâm kinh tế lớn như Vinh, Đà Nẵng, Nha Trang thành các cực tăng trưởng có khả năng tiếp cận từ cả hai đầu đất nước trong cùng một ngày.

Kết nối hàng hóa chiến lược: 5 ga hàng hóa được đặt tại các khu kinh tế trọng điểm như Vũng Áng, Chu Lai, Vân Phong – những cảng biển và khu kinh tế ven biển có tiềm năng logistics lớn nhưng đang thiếu hạ tầng đường sắt kết nối. Khi tuyến hoàn thành, chi phí và thời gian vận chuyển hàng hóa dọc trục Bắc – Nam được kỳ vọng giảm đáng kể.

Giảm tải vận tải đường bộ và hàng không: Hiện tại, hành lang Bắc – Nam phụ thuộc chủ yếu vào đường bộ cao tốc và hàng không. Khi đường sắt tốc độ cao đi vào vận hành, áp lực lên cả hai hệ thống này sẽ được giảm bớt, đặc biệt trên các chặng trung bình từ 300 đến 800km – khoảng cách mà đường sắt tốc độ cao có lợi thế cạnh tranh rõ nhấtkhi  so với máy bay lẫn đường bộ.